Tags

, , , , ,


Στο συντομότερο αυτό κείμενο, το δεύτερο στη σειρά των κειμένων με τα οποία οι “Λωτοφάγοι” χαιρετίζουν την απόφαση του ΘΟΚ να αναβιώσει την ιστορική “Σαμία” του Εύη Γαβριηλίδη, σταχυολογούμε, παραθέτουμε και μεταφράζουμε ορισμένες από τις διασημότερες κρίσεις των αρχαίων (Ελλήνων και Λατίνων) για τον Μένανδρο.

Όλες οι γνωστές κρίσεις για τον Μένανδρο είναι συγκεντρωμένες στον τόμο VI.2 της σειράς Poetae Comici Graeci, την οποία εξέδωσαν οι Rudolf Kassel και Colin Austin (μαρτυρίες 83-167). Τα αρχικά K.-A. που χρησιμοποιούμε παρακάτω παραπέμπουν στους επιμελητές της έκδοσης αυτής. Για λόγους διατήρησης της απλότητας σε ένα κείμενο που απευθύνεται στο ευρύτερο θεατρόφιλο κοινό παραλείπουμε τα ακριβή βιβλιογραφικά στοιχεία της κάθε μαρτυρίας. Όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να τα εντοπίσουν στους PCG.

ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΡ. 83 Κ.-Α.:

ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ Ο ΒΥΖΑΝΤΙΟΣ

ὦ Μένανδρε καὶ βίε
πότερος ἄρ’ ὑμῶν πότερον ἀπεμιμήσατο;
 
Μένανδρε και Βίε,
ποιος απ’ τους δυο σας άραγε μιμήθηκε τον άλλο;
 
 

ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΡ. 94 Κ.-Α.: ΜΑΝΙΛΙΟΣ

et, siquis studio scribendi mitior ibit,
comica componet laetis spectacula ludis,
ardentis iuvenes raptasque in amore puellas
elusosque senes agilisque per omnia servos,
quis in cuncta suam produxit saecula vitam
doctior urbe sua linguae sub flore Menander,
qui vitae ostendit vitam chartisque sacravit.
 
Κι αν θα καταπιαστεί κανείς με τη γραφή με πιο μειλίχιο πνεύμα,
για ευφρόσυνες γιορτές θεάματα θα φτιάξει κωμικά,
για νέους στου πάθους τη φωτιά θα γράψει
και για παρθένες που τις βιάσαν στην αγάπη·
για γέρους που πιαστήκανε κορόιδα,
και δούλους εύστροφους, για όλα ικανούς.
Μ’ αυτούς ο Μένανδρος στους αιώνες των αιώνων
χάρισε τη ζωή του· αυτός που με της γλώσσας το άνθος
από την πόλη που τον γέννησε υπήρξε πιο σοφός,
που τη ζωή της ζωής μας έδειξε και  στο χαρτί απαθανάτισε για πάντα.
 
 

ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΡ. 98: ΒΑΛΕΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΑΛΗΣ

Esse quid hoc dicam uiuis quod fama negatur
et sua quod rarus tempora lector amat?
Hi sunt inuidiae nimirum, Regule, mores,
praeferat antiquos semper ut illa nouis.
Sic ueterem ingrati Pompei quaerimus umbram, 5
sic laudant Catuli uilia templa senes;
Ennius est lectus saluo tibi, Roma, Marone,
et sua riserunt saecula Maeoniden;
rara coronato plausere theatra Menandro;
norat Nasonem sola Corinna suum. 10
Vos tamen o nostri ne festinate libelli;
si post fata uenit gloria, non propero.
 
Γιατί αλήθεια να ισχύει ό,τι θα πω;
Η φήμη να αρνιέται τους ανθρώπους όσο ζουν
κι όσοι διαβάζουνε σπανίως ν’ αγαπούν τα έργα του καιρού τους;
Αυτό είναι ο φθόνος, Ρήγουλε, χωρίς αμφιβολία,
τους πιο παλιούς να προτιμάς πάντοτε απ’ τους καινούριους.
Κι εμείς αχάριστοι έτσι τρέχουμε στου Πομπηίου τον ίσκιο τον παλιό
κι οι γέροι τον φτωχό του Κάτουλου ναό παινεύουν.
Τον Έννιο διάβαζες, Ρώμη εσύ, κι ας ζούσε τότε ο Μάρων,
και τον Μαιονίδη τον αψήφησ’ η εποχή του.
Λίγες φορές στεφανωμένο χειροκρότησαν τον Μένανδρο οι θεατές
και μόνο η Κόριννα έμαθε τον Νάσωνά της.
Εσείς όμως, μικρά μου βιβλιαράκια, μην μου τρέχετε:
αν πρώτα είναι το τέλος κι έπειτα η φήμη, εγώ δεν βιάζομαι!
 

ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΡ. 102: ΔΙΩΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ

καὶ μηδεὶς τῶν σοφωτέρων αἰτιάσηταί με ὡς προκρίναντα τῆς ἀρχαίας κωμῳδίας τὴν Μενάνδρου ἢ τῶν ἀρχαίων τραγῳδῶν τὸν Εὐριπίδην· οὐδὲ γὰρ οἱ ἰατροὶ τὰς πολυτελεστάτας τροφὰς συντάττουσι τοῖς θεραπείαις δεομένοις, ἀλλὰ τὰς ὠφελίμους. πολὺ δ’ ἂν ἔργον εἴη τὸ λέγειν ὅσα ἀπὸ τούτων χρήσιμα· ἥ τε γὰρ τοῦ Μενάνδρου μίμησις ἅπαντος ἤθους καὶ χάριτος πᾶσαν ὑπερβέβληκεν τὴν δεινότητα τῶν παλαιῶν κωμικῶν, ἥ τε Εὐριπίδου προσήνεια καὶ πιθανότης.

 

Και κανείς από τους πιο σοφούς ας μην με κατηγορήσει που προτιμώ από την αρχαία κωμωδία τον Μένανδρο και από τους αρχαίους τραγικούς ποιητές τον Ευριπίδη. Γιατί ούτε κι οι γιατροί δεν δίνουν σε όσους χρειάζονται θεραπείες τις πιο πολυτελείς τροφές, αλλά τις πιο ωφέλιμες. Θα’ ταν πολύ δύσκολο να απαριθμήσω εδώ πόσα χρήσιμα πράγματα περιλαμβάνονται στα έργα αυτών των δυο. Ο τρόπος με τον οποίο ο Μένανδρος μιμείται κάθε τύπο χαρακτήρα και κάθε χάρη ξεπερνά σε ποιητική δύναμη το έργο των παλαιών κωμικών. Το ίδιο ισχύει για την καθαρότητα και την πειστικότητα της γλώσσας του Ευριπίδη.

 

ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΑΡ. 108: ΘΕΩΝ

προσωποποιΐας δὲ τί ἂν εἴη παράδειγμα κάλλιον τῆς Ὁμήρου ποιήσεως καὶ τῶν Πλάτωνος καὶ τῶν ἄλλων τῶν Σωκρατικῶν διαλόγων καὶ τῶν Μενάνδρου δραμάτων;

Και τι καλύτερο παράδειγμα θα μπορούσαμε να φέρουμε για το πλάσιμο χαρακτήρων στη λογοτεχνία από την ποίηση του Ομήρου, από τους πλατωνικούς και τους άλλους σωκρατικούς διαλόγους κι από τα δράματα του Μενάνδρου;

Ψηφιδωτό από την Αντιόχεια, που απεικονίζει σκηνή από την “Περικειρομένη” του Μενάνδρου. Κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για την εναρκτήρια σκηνή του έργου, η οποία δεν σώζεται στο κείμενο που έχουμε στη διάθεσή μας.

Advertisements