Tags

, ,


Οι “Λωτοφάγοι” δεν συνηθίζουν να φιλοξενούν κείμενα στην αγγλική ή άλλες ξένες γλώσσες. Ικανοποιώντας όμως το αίτημα φίλων του ιστολογίου αποφάσισα να δημοσιεύσω εδώ τον σύντομο χαιρετισμό που απηύθυνα σήμερα στην τελετή εισαγωγής των νέων μελών στην αμερικανική National Honor Society (συγκεκριμένα στο κυπριακό παράρτημα του American International School of Cyprus).

Στο σχολείο αυτό, μακράν το πιο ανθρώπινο εκπαιδευτικό ίδρυμα που έχω γνωρίσει στη ζωή μου, πέρασα τέσσερα υπέροχα, αν και επίπονα, χρόνια διδάσκοντας Νέα Ελληνικά σε παιδιά 13 έως 18 ετών. Τα χρόνια αυτά υπήρξαν για μένα τα ευτυχέστερα της μέχρι τώρα επαγγελματικής μου σταδιοδρομίας. Το γεγονός ότι ξαναβρέθηκα στα παλιά λημέρια, στα οποία εργάζονται ακόμη φιλότιμα πολλοί καλοί συνάδελφοι και φίλοι (κάποιοι από τους οποίους είναι πλέον και μέλη της οικογένειάς μου κυριολεκτικά και όχι μεταφορικά!) υπήρξε για μένα πηγή ιδιαίτερης συγκίνησης. Η πρώτη αγάπη δεν ξεχνιέται.

Ως γνωστόν, η αριστεία αποτελεί θεμελιώδη παράμετρο της αμερικανικής κουλτούρας, στενά συνδεδεμένη με τις αξίες της ελεύθερης αγοράς και του καπιταλισμού και εγγενή προϋπόθεση του περιβόητου αμερικάνικου ονείρου. Βαθιά ριζωμένη επίσης στο αμερικανικό εκπαιδευτικό σύστημα είναι και η λειτουργία των διαφόρων Εταιρειών ή Ομίλων (Societies), που συνιστούν φορείς παράδοσης αλλά και μηχανισμούς ένταξης των “μυημένων” στο αμερικανικό σύστημα εξουσίας – ένταξη καθόλα αξιοκρατική, για να μην παρεξηγηθώ: οι αμείλικτοι νόμοι της αγοράς, άλλωστε, δεν επιτρέπουν στο ρουσφέτι και τους ρουσφετολόγους να επιβιώσουν για πολύ. Εδώ ισχύει το γνωστό αμερικάνικο ρητό: “μπορείς να ξεγελάσεις τους πάντες για λίγο και τους λίγους για πάντα, μα δεν μπορείς να ξεγελάς για πάντα τους πάντες” (εννοείται: εκτός αν είσαι διορισμένος στο ελλαδικό και κυπριακό δημόσιο).

Οι Αμερικάνοι καταλαβαίνουν επίσης και εκτιμούν κάτι που εμάς ο ψευδοεκσυγχρονισμός της Μεταπολίτευσης μας έχει κάνει σχεδόν να το ξεχάσουμε (και ενίοτε να το περιφρονούμε): τη συμβολική υπεραξία του τελετουργικού, που συνδέει το παρόν με τα βάθη του χρόνου. Εξ ου και οι ποικίλες διαβατήριες τελετουργίες των Αμερικανών (ιδιαίτερα οι αποφοιτήσεις από τα διάφορα στάδια της εκπαίδευσης) είναι πάντοτε άρτια σκηνοθετημένες, σε χαλαρότερο όμως τόνο και με πιο εμφατικό το στοιχείο του συναισθήματος και του χιούμορ (του μελό, μερικές φορές) σε σχέση με τις αντίστοιχες, π.χ., βρετανικές.

Στις τελετές αυτές τον πρώτο λόγο έχουν οι ίδιοι οι τιμώμενοι και όχι ο διευθυντής του σχολείου ή ο πρύτανης, ο οποίος στα καθ’ ημάς δράττεται της ευκαιρίας, για να παινέψει το σπίτι του – που κατά κανόνα είναι έτοιμο να πέσει να τον πλακώσει – αραδιάζοντας έναν αφόρητο ποταμό από αριθμούς και στατιστικά. Στο τελετουργικό της National Honor Society πρωταγωνιστούν οι νέοι μύστες, που απευθύνουν λίγα λόγια στους παρευρισκομένους (αυθόρμητες, ζεστές ομιλίες, όσες έτυχε να ακούσω, γραμμένες από καρδιάς με τη φρεσκάδα της εφηβικής ηλικίας). Πρωταγωνιστούν, όμως, εξίσου οι παλαιότεροι μυημένοι, που “υποδέχονται” τους καινούριους στην Εταιρεία και τους εξηγούν, με τέσσερις σύντομες παρεμβάσεις, οι οποίες ολοκληρώνονται κάθε φορά με το άναμμα ενός κεριού, τους ισάριθμους αξιακούς πυλώνες της NHS: Scholarship (ακαδημαϊκή αριστεία), Leadership (ηγεσία-πρωτοβουλία), Service (κοινωνική προσφορά) και Character (ήθος).

Κοντολογίς, και πριν παραθέσω την ομιλία την ίδια: το αμερικάνικο εκπαιδευτικό σύστημα είναι σίγουρα άνισο (υπάρχουν κορυφαία σχολεία και άλλα που υπολειτουργούν ή παραπαίουν, ανάλογα με την πολιτεία, την πόλη και την περιοχή). Στη φιλοσοφία του, όμως, είναι ένα σύστημα ανοικτό, φιλελεύθερο, ευέλικτο, αξιοκρατικό και δημοκρατικό, μείγμα παράδοσης και νεωτερικότητας, που δεν φοβάται να δώσει έμφαση στην αριστεία μπας και το χαρακτηρίσουν ελιτίστικο ή μη ανθρώπινο (ναι, ακούγονται κι αυτά στα καθ’ ημάς), που επιδιώκει και επιβραβεύει την καινοτομία και που μπορεί έτσι να θεωρείται βασική συνισταμένη της παγκόσμιας κυριαρχίας των Αμερικανών.

Για όσους ενδιαφέρονται λοιπόν ιδού τα λίγα λόγια με τα οποία χαιρέτισα σήμερα την εκδήλωση. Τα θερμά μου συγχαρητήρια στα παιδιά – δικά μας, Ελληνόπουλα της Κύπρου, τα περισσότερα – και στους δασκάλους τους.

“The young people on this podium today are honoured for their outstanding academic achievement, but also, and more crucially, according to the charter of the National Honor Society, because they have “demonstrated excellence in the areas of Scholarship, Leadership, Service, Character, and Citizenship”.

Consistently over time, a certain notion of honour has been the cornerstone of most cultures from east to west, north to south; yet each culture and each period gave the notion a characteristic hue, which usually reflected the moral stamp of that culture and that period.

There were times when honour was a more individualistic pursuit, predicated on acquiring worldly possessions and insignia, which, in the words of Dr Johnson, “place an individual socially and determine his right to precedence”. In this sense, honour is power, and excellence (aristeia) is perceived in antagonistic terms as a contest of birth, wealth, influence, and fame.

But, thankfully, there have been other times and other cultures, which defined honour in terms of the collective; as the undivided combination of virtuous steadfastness and self-effacement, an unrelenting devotion to a code of conduct that ensures the perpetuity of shared values, of that cardinal notion of togetherness and community, even at the expense of the individual.

The Greek poet Constantine Cavafy saw this particular sense of honour being encapsulated by the 300 Spartans who stood against the Medes in Thermopylae. But his famous poem of that title is not about war or national pride; it is about a defining and universal moral archetype. I urge our young honorands to mark Cavafy’s words:

Honor to those who in the life they lead
define and guard a Thermopylae.
Never betraying what is right,
consistent and just in all they do
but showing pity also, and compassion;
generous when they are rich, and when they are poor,
still generous in small ways,
still helping as much as they can;
always speaking the truth,
yet without hating those who lie.
 
And even more honor is due to them
when they foresee (as many do foresee)
that in the end Ephialtis will make his appearance,
that the Medes will break through after all.
 
(TRANSLATED BY P. SHERRARD & E. KEELEY)

There should be no question that in the moral scale this sense of honour, which commands adherence to the undying purpose of virtue even in the presence of ineluctable evil, outweighs an understanding of honour as a struggle for personal capital. For there is one thing that our young honorands should never lose sight of. Excellence and leadership are admirable (in Homer’s words, “always to be the best and to excel over others”); but lacking moral compass and devoid of democratic virtue they can be the most addictive and pernicious drugs.

We have seen our culture going down this slippery slope of arrogance and greed very recently, when “excellent” stockbrokers, bankers and venture capitalists, most of whom, I am sure, must have been members of some National Honor Society at a certain point in their lives, gambled with the lives of billions in a frantic yet futile race to amass a few more dollars in their offshore bank accounts; when world leaders, responsible for implementing economic policy, misunderstood alliance and solidarity as the imposition of the most crippling austerity, as if economies are mere numbers, as if no real people agonize behind those numbers.

I plead with our young honorands today, of whom we are ever so proud: be excellent but be humble; be superb in all your endeavours, but never fail to be honourable.

Christians used another word for honour; it was “agape”, which can be translated either as “love” or as “charity”. Dear students, as you receive this high honour today, the induction into the National Honor Society, which acknowledges your potential to be the leaders of tomorrow, mark these words of St Paul’s from 1 Corinthians:

Though I speak with the tongues of men and of angels, and have not charity, I am become as sounding brass, or a tinkling cymbal. And though I have the gift of prophecy, and understand all mysteries, and all knowledge; and though I have all faith, so that I could remove mountains, and have not charity, I am nothing.

Congratulations, and thank you very much for your patience.”

Advertisements