Tags

, , , , , , , , , , ,


Στις 20 Μαρτίου 2009, στο πλαίσιο της σειράς διαλέξεων “Τηλεγόνεια”, το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου φιλοξένησε τον ποιητή Κυριάκο Χαραλαμπίδη, ο οποίος μας άνοιξε την πόρτα του ποιητικού του εργαστηριού.

Ακολουθεί το βίντεο της ομιλίας και μερική απομαγνητοφώνησή της. Στην ομιλία, ο ποιητής ανασκοπεί την ποιητική το διαδρομή διαβάζοντας και σχολιάζοντας χαρακτηριστικά ποιήματα από τις (δέκα μέχρι τότε) ποιητικές του συλλογές. Δεν παραλείπει να σταθεί ιδιαίτερα σε ζητήματα ποιητικής.

Η ομιλία μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για τους μελετητές του έργου του ποιητή, εξ ου και οι “Λωτοφάγοι” την προσφέρουν με χαρά στο κοινό.

Στον ιστότοπο του ερευνητικού προγράμματος “Ευμενίδες” μπορείτε να βρείτε γενική βιβλιογραφία για τον ποιητή και το έργο του.

00:00. Εισαγωγη απο τον Αντωνη Κ. Πετριδη

«Ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή Έλληνες ποιητές».

02:55. Χαιρετισμος του ποιητη

«Η Τέχνη είναι ένα είδος λειτουργίας»

04:20. Αναφερεται στις μεταφρασεις των Υμνων του Ρωμανου του Μελωδου

Διαβάζει απόσπασμα από τη μετάφραση του Ύμνου στην Ανάσταση του Κυρίου και αναλύει τη μεθοδολογία που κατά τη γνώμη του πρέπει να ακολουθείται κατά τη μεταφορά των αρχαίων ελληνικών κειμένων στα νέα ελληνικά.

«Οι λέξεις μου περνούν μέσα από όλη τη διαδρομή της ελληνικής λαλιάς».

13:38. «Η προσευχη του ταπεινου»

«Στην καθημερινή μου ζωή είμαι ένας καθημερινός άνθρωπος. Όταν όμως λειτουργώ ως ποιητής, γίνομαι αναρχικός, ανατρεπτικός των πάντων».

Διαβάζει ένα ανέκδοτο τότε ποίημα με τίτλο «Η προσευχή του ταπεινού» (συμπεριλαμβάνεται σήμερα στη συλλογή Η Γλώσσα της Υφαντικής, 2013, σ. 60). Σχολιάζει και πάλι τον μεικτό χαρακτήρα της γλώσσας του. Σχολιάζει επίσης την πολλαπλή λειτουργία του έρωτα ως μοτίβου που διαπερνά την ποίησή του.

«Ο έρως. Έρως ζωής. Έρως ορθοδοξίας. Έρως πατρίδος. Παντού έρως».

vlcsnap-2014-03-09-18h42m23s95

16:10. Αναδρομη στην ποιητικη του σταδιοδρομια: Πρωτη Πηγη (1961)

«Ξεκίνησα να γράφω, όταν ήμουν εννιά χρονών. Το πρώτο μου ποίημα ήταν για την ελληνική σημαία που κυμάτιζε από τα τείχη της Αμμοχώστου».

Αναφέρεται στη βοήθεια που του έδωσε για την έκδοση της Πρώτης Πηγής ο Νικηφόρος Βρεττάκος αλλά και συμφοιτητές του, όπως ο Ευαγγελάτος, ο Μπαμπινιώτης, ο Γιατρομανωλάκης, ο Σβολόπουλος και άλλοι.

«Οι άνθρωποι που γνωρίζουμε μας σφραγίζουν».

Αφηγείται ανέκδοτο από τη φοιτητική του ζωή (συνάντηση με τον Τωμαδάκη).

«Ένιωσα να υπάρχω στην Ελλάδα και είναι αλήθεια ότι στην Ελλάδα υπάρχω περισσότερο από ό,τι στην Κύπρο γενικώς».

24:20. Η Αγνοια του Νερου (1967)

Αναφέρεται στο ποίημα «Γράμμα στον κύριο Τάκη Παπατσώνη, ποιητή», που κατέστη η αφορμή να γνωρίσει τον ποιητή και να συνάψει μαζί του μακρά φιλία.

27:15. Το Αγγειο με τα Σχηματα (1973)

Απαγγέλλει το ποίημα «To Άι Γιωρκούδιν» και αναφέρεται στην επίσκεψή του στο Princeton και το Harvard, το οποίο δημοσιεύθηκε σε μετάφραση στο Harvard Review.

«Στο μεγαλύτερο μέρος της “Το Αγγείο με τα Σχήματα” ήταν προϊόν της εμπειρίας που είχα στο Μόναχο. Εκεί γράφτηκαν τα περισσότερα ποιήματα της συλλογής, καθώς εκεί μου ανοίχτηκε ένας κόσμος: είδα τα μουσεία, είδα τις πρωτεύουσες της Ευρώπης, μεγάλα πράματα αυτά για μια ψυχή που διψά να δει και να μάθει. Για να φτάσει κανείς σε ένα αποτέλεσμα αισθητικό, πρέπει να δει πάρα πολλά. Δεν φτάνει το ταλέντο».

Αναφέρεται στον Βρεττάκο, που θεωρούσε τον Καβάφη, όχι τον Σικελιανό, ως τον μεγαλύτερό μας ποιητή, επειδή… «είχε λιγότερο ταλέντο»!

33:49. Αχαιων Ακτη (1977)

Στη συλλογή αυτή, δηλώνει, επέρχεται στην ποίησή του «η πρώτη άνοιξη πατρίδος».

vlcsnap-2014-03-09-18h43m58s20

34:35. Αμμοχωστος Βασιλευουσα (1982)

«Το πιο γνωστό βιβλίο μου ίσως μέχρι και σήμερα».

«Ένιωθα την ανάγκη να γράψω κάτι για την Αμμόχωστο, να διασώσω τον μαθηματικό της τύπο, να τη διατηρήσω στη μνήμη μου, να εξακτινώσω ακτίνες αγάπης προς την πόλη, ώστε να τη διασώσω από το κακό που την απειλεί. […] Μια πόλη-όραμα, που είναι μέσα στην ψυχή μας και δεν μπορεί να χαθεί, ακόμη και αν κονιορτοποιηθεί […] Στην πραγματικότητα δεν μιλώ για την Αμμόχωστο μόνο· μιλώ για τα πάθια της πατρίδας μέσα από ένα σύμβολο».

Διαβάζει και σχολιάζει το ποίημα «Άρδανα». Αναφέρεται στον φίλο του σκηνοθέτη Ανδρέα Μαραγκό, ο οποίος καταγόταν από τα Άρδανα της Αμμοχώστου και τον οποίο καθιστούσε κοινωνό των ποιημάτων της συλλογής, καθώς τα συνέθετε. Ο Μαραγκός του έδωσε την έμπνευση για το συγκεκριμένο ποίημα, αφηγούμενος ένα όνειρό του.

«Είναι κομμάτι από αρχαία τραγωδία, αισθάνομαι, αυτό το ποίημα. Σε μας δόθηκε η κατάρα και η ευλογία συγχρόνως να ανακαλύπτουμε τη ζωή απ᾽ την αρχή εξαιτίας του τραγικού συμβάντος […]. Έχουμε γίνει τραγικοί. Μας δόθηκε μια πολύ μεγάλη τραγωδία και έτσι η ευκαιρία να αναβαθμίσουμε την ύπαρξή μας και να επαναπροσδιορίσουμε τον κόσμο, να αναβαθμίσουμε την ύπαρξή μας. […] Συγκρίνω τον εαυτό μου πολλές φορές με τον τρόπο που γράφουν οι εν Ελλάδι ομότεχνοι. Μου λένε πολλές φορές: ‘Εσύ, Κυριάκο, βγαίνεις από έναν άλλο κόσμο’. Γιατί η Κύπρος είναι ένας άλλος κόσμος· έχει τη σφραγίδα της τραγωδίας απάνω της και αυτό της έχει δώσει μια άλλη προοπτική, μια άλλη δυνατότητα ερμηνείας του κόσμου, το τραγικό αίσθημα. Η τραγωδία για τους σύγχρονους ανθρώπους, είπε ο Αρτώ, είναι πως δεν αντιλαμβάνονται ότι ο κόσμος κρέμεται από μια κλωστή, έτοιμος να πέσει. Εμείς, ακριβώς επειδή μιλούμε για εθνική επιβίωση, έχουμε τη δυνατότητα — και εδώ είναι η ευλογία — να επιτύχουμε την εθνική επιβεβαίωση. Αυτό μοιάζει με λογοπαίγνιο, αλλά η εθνική επιβίωση συμβαδίζει με την επιβεβαίωση, με τα στοιχεία το DNA μας που πρέπει να ανακαλύψουμε. Η Κύπρος κρατά εθνικά στοιχεία που είναι ανενεργά στην Ελλάδα αυτή τη στιγμή, γιατί οι άνθρωποι δεν είναι τραγικοί, γι᾽ αυτό και δεν μπορούν να αγγίξουν υψηλές κορυφές».

Διαβάζει το ποίημα «Άρδανα, ΙΙ» (ανήκει στη μεταγενέστερη Μεθιστορία, 1995). Αναφέρεται στις συνθήκες υπό τις οποίες έγραψε το ποίημα.

«Είναι δίκοπο μαχαίρι η τραγωδία. Αν γίνει σύνθημα του εξώστη, αν μας κατακλύσει το συναίσθημα, τότε πνιγόμαστε από το συναίσθημα. Υπάρχει μια συναισθηματική φουσκονεριά, όπως λέω συχνά. Πρέπει να γίνει ένα πενταπόσταγμα. Η τραγωδία δεν θέλει συναίσθημα, θέλει αίσθημα, θέλει αλήθεια της ζωής. Όταν είσαι τραγικός, στέκεις όρθιος και αντικρύζεις τον θεό κατάματα, βεβαίως με αίσθηση του μέτρου πάντοτε και της αρετής».

vlcsnap-2014-03-09-18h42m07s188

51:10. Αιγιαλουσης Επισκεψις (2003)

Σύντομη αναφορά στο μικρό βιβλιαράκι του 2003. Στέκεται ιδιαίτερα στο Σχόλιο, που συνοδεύει το ποίημα. Προσδιορίζει τη σχέση πολιτικής και ποίησης ως σχέση φυσικής αντιπαράθεσης.

56:15. Θολος (1989)

Επιστρέφει στον Θόλο.

«Η Αμμόχωστος Βασιλεύουσα καλύπτει το γεωγραφικό πλαίσιο της κατεχόμενης πατρίδας. Ο Θόλος καλύπτει το ανθρώπινο πλαίσιο, δηλαδή τους αγνοούμενους, τους ανθρώπους που χάθηκαν».

Απαγγέλλει και σχολιάζει το ποίημα «Στα στέφανα της κόρης του». Αναφέρεται ιδιαίτερα στις σχέσεις του ποιήματος με το δημοτικό τραγούδι.

1:00:13. Μεθιστορια (1995)

Στρέφεται προς τη Μεθιστορία. Απαγγέλλει και σχολιάζει το ποίημα «Το Μίζαρον» περιγράφοντας με λεπτομέρειες το βιωματικό του υπόστρωμα.

«Δεν χρειάζεται να είναι κανείς πολύ γραμματικός, για να περιγράψει την τραγικότητα. Με απλούς τρόπους μπορεί να διαγράψει την τραγωδία, να φτιάξει το πλαίσιό της».

vlcsnap-2014-03-09-18h44m58s107

1:04:10. Δοκιμιν (2000)

Αναφέρεται στην έκδοση της συλλογής Δοκίμιν και στην ιδιαίτερη αντίληψη περί ελληνισμού που το βιβλίο αυτό, όπως και το Κυδώνιον Μήλον (2006), εκφράζει.  

«Συνηθίζω να λέω ότι το Δοκίμιν δεν είναι ένα βιβλίο· είναι ένα γαλαξιακό συγκρότημα, γιατί σε αυτό θέλησα να χωρέσω τα πάντα. Κι επειδή θέλησα να χωρέσω τα πάντα, γι᾽ αυτό και το βιβλίο δεν προσέχτηκε πολύ».

Εκφράζει την απογοήτευση και την πικρία του για τον επαρχιωτισμό που χαρακτηρίζει την κυπριακή κοινωνία.

Απαγγέλλει και σχολιάζει το ποίημα «Παλινωδία», ένα ποίημα ποιητικής, που στηρίζεται στο ερώτημα: «Πώς μπορείς να επιβιώσεις (ακόμη και βιολογικά) σε ένα χώρο που δεν αντέχει την αλήθεια;». Αναφέρεται και στο άρθρο με το οποίο αναλύει το ποίημα «Ποιητική αναγνώριση της μυθικής Ελένης», το οποίο συμπεριλαμβάνεται τώρα στη συλλογή των δοκιμίων του ποιητή, που φέρει τον τίτλο Ολισθηρός Ιστός (Αθήνα, 2009).

Απαγγέλλει και σχολιάζει το ποίημα «Γλυκό του Κουταλιού». Επιμένει ιδιαίτερα σ᾽ αυτό καθώς παρούσες ήταν τέσσερις μαθήτριες του Γυμνασίου, που διδάσκονται το ποίημα. Ειδικές διευκρινίσεις: «το σπίτι τ᾽ αλμυρό»: παραθαλάσσιο το σπίτι αλλά και αλμυρά δάκρυα· «σιμά σε λάκκο»: υπαινιγμός στη Νέκυια· «Κήπος»: ο Κήπος της Εδέμ, επιστροφή στην εδεμική κατάσταση των παιδικών αναμνήσεων· «Γλυκό του Κουταλιού»: λογοπαίγνιο με τη σύγχρονη και αρχαία έννοια της λέξης νόστιμον και της φράσης νόστιμον ἦμαρ· «αντιδωρήματα»: μου δίνει «τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν», μου δίνει αυτά που είναι δικά μου· «κρεβατοκάμαρα»: το σημείο της επιστροφής του ξενιτεμένου, υπαινιγμός στο ψ της Οδύσσειας· «η μάνα μου με κοιτάει από ᾽να κάδρο»: όπως η Θεοτόκος στην εκκλησία, η μάνα έχει μετατραπεί σε είδος Παναγίας· «Τροία»: υπαινιγμός στον Αινεία· «σαν καλογέλαστη»: λες και ήταν καλογέλαστη ή πράγματι ήταν καλογέλαστη; Αφήνεται ανοιχτό το ερώτημα· «γαντοφορεμένο»: το επίθετο τονίζει την έννοια του χεριού, διότι το χέρι είναι το κύριο ζητούμενο, ο άνθρωπος εξελίχθηκε σε σχέση με τα άλλα ζώα χάρη στην τελειότητα του χεριού του· «ίσαμε που να φτάσουμε στη σύνταξη…»: σύνταξη είναι η λογική της γλώσσας αλλά και αυτό που μας συγκροτεί ως ανθρώπους· διά μέσου των αιώνων ο άνθρωπος ωριμάζει και μπορεί να ονειρεύεται, χρειάστηκαν αιώνες για να αρθεί ο άνθρωπος πάνω από το επίπεδο του καρποσυλλέκτη).

1:35:25. Γενικες σκεψεις περι ποιησης, ποιητικης εμπνευσης και μεθοδου

«Αφήνω πάντα τον εαυτό μου διαθέσιμο στο ποίημα. Το ποίημα έρχεται πάντοτε σε μένα».

vlcsnap-2014-03-09-18h45m54s153