Tags

, , ,


Δείτε επίσης:

Αναφερθείτε στις πιο σημαντικές εξελίξεις στην ιστορία των ὑποκριτῶν από τις αρχές του 5ου ως τον 4ο αιώνα.

(απαρχές του είδους, καινοτομίες) Ο Θέσπις θρυλείται ως ο δημιουργός της τραγωδίας, εφόσον ως εξάρχων του διθυράμβου ὑπεκρίθη τῷ χορῷ, δηλαδή ενεπλάκη σε διάλογο μαζί του. Η παράδοση αποδίδει στον Αισχύλο την εισαγωγή του δεύτερου υποκριτή και στον Σοφοκλή την εισαγωγή του τρίτου. Η εισαγωγή του τρίτου υποκριτή έγινε οπωσδήποτε πριν τον 458, χρονολογία κατά την οποία ανεβαίνει η τριλογία του Αισχύλου Ορέστεια (458 π.Χ.). Οι υποκριτές της τραγωδίας δεν υπερβαίνουν έκτοτε τους τρεις κατά κανόνα, συνεπώς υποδύονται ο καθένας περισσότερους του ενός ρόλους. Περίπτωση υπήρχε ακόμη ο ίδιος ρόλος να διανεμηθεί σε δύο ή περισσότερους υποκριτές. Κατ’ εξαίρεση μπορούσε να εγκριθεί ειδική χορηγία (παραχορήγημα) για μερικά επιπλέον πρόσωπα, τα οποία είτε είχαν ελάχιστο ρόλο είτε ήταν βωβά (κωφά πρόσωπα). Παρά την εισαγωγή του τρίτου υποκριτή, πάντως, οι περιπτώσεις γνήσιου τριμερούς διαλόγου στο αρχαίο δράμα είναι περιορισμένες, εφόσον η παρουσία πολλών ομιλούντων προσώπων μπορούσε να προκαλέσει σύγχυση με δεδομένες τις ιδιαίτερες συνθήκες της αρχαίας ελληνικής παράστασης (απόσταση από τους θεατές, χρήση προσωπείων κτλ).

14actorholdingmask(σταδιακή εξέλιξη και αναγνώριση της υποκριτικής ως εξιδικευμένης τέχνης) Στα πρώτα στάδια του είδους υποκριτές ήταν οι ίδιοι οι ποιητές. Από την εποχή του Αισχύλου και έπειτα εμφανίζονται άτομα που εξιδικεύονται αποκλειστικά στην υποκριτική. Στα πρώτα στάδια, ο υποκριτής διακρίνεται από τα μέλη του χορού και επιλέγεται με βάση τις συμπάθειες του ποιητή. Με την πάροδο των χρόνων η υποκριτική τέχνη εξελίσσεται, αποκτά πλέον τα χαρακτηριστικά επαγγέλματος: δημιουργία τάξης επαγγελματιών υποκριτών, αναγνώριση της σημασίας τους από το κράτος με την καθιέρωση του αγώνα τραγικών υποκριτών (για την ακρίβεια πρωταγωνιστών) το 447 π.Χ. στα Μεγάλα Διονύσια. Πλέον η ανάθεση υποκριτών στους ποιητές ακολουθεί επίσημες διαδικασίες: κατανομή πρωταγωνιστών σε κάθε ποιητή με κλήρο.

(4ος αιωνας) Ο τέταρτος αιώνας είναι ο αιώνας της ακμής των υποκριτών. Οι υποκριτές αναδεικνύονται σε πρόσωπα με αξιοζήλευτη κοινωνική θέση. Απολαμβάνουν ξεχωριστά προνόμια: απαλλαγή από τη στρατιωτική θητεία, πολιτικό άσυλο σε εχθρικές χώρες. Τυγχάνουν ολοένα αυξανόμενης αναγνώρισης. Ο αγώνας των υποκριτών επισκιάζει σε ένα βαθμό αυτόν των ποιητών στους δραματικούς αγώνες. Η ζήτηση για τους επαγγελματίες του είδους γνωρίζει κατακόρυφη αύξηση, χάρη στην εξάπλωση του δράματος σε όλο τον ελληνικό κόσμο. Σε χώρους όπου δεν υπήρχαν οι απαραίτητοι καλλιτέχνες προσκαλούνται υποκριτές από έξω. Δημιουργούνται έτσι οι πρώτες μετακινούμενες ομάδες καλλιτεχνών, που ανεβάζουν τα μεγάλα έργα των κλασσικών ποιητών σε όλο τον ελληνικό κόσμο.

Αναφερθείτε στην ιστορία και τη σημασία του διαγωνισμού μεταξύ τραγικών και κωμικών ὑποκριτῶν στα Μεγάλα Διονύσια και τα Λήναια.

Ο αγώνας μεταξύ τραγικών ὑποκριτῶν στα Μεγάλα Διονύσια θεσπίζεται μεταξύ των ετών 449-447 π.Χ. Στον αγώνα αυτό ανακηρυσσόταν νικητής ο καλύτερος μεταξύ των πρωταγωνιστῶν κάθε τραγικής τετραλογίας. Σημειώνεται ότι κατά τον 5ο αιώνα ο ίδιος πρωταγωνιστής υποδυόταν τους βασικότερους ρόλους σε όλα τα έργα του ποιητή (οι ηθοποιοί στο αρχαίο θέατρο δεν έπαιζαν ένα μόνο ρόλο αλλά διάφορους, ανάλογα με τις ανάγκες του έργου, ο δε υποκριτής υποδυόταν συνήθως το βασικότερο πρόσωπο, αλλά και άλλα υποδεέστερα σε δραματική σημασία).

GreekActorsΚατά τον 4ο αιώνα η κατανομή των υποκριτών στους ποιητές άλλαξε. Πλέον, ο πρωταγωνιστής είχε υποχρέωση να υποκριθεί τους βασικούς ρόλους σε ένα έργο κάθε συγγραφέα. Εκεί δηλαδή που ο ηθοποιός Χ παλαιότερα έπαιζε μόνο για τον Ευριπίδη, τώρα έπαιζε και για τους τρεις αντιπάλους ποιητές, από ένα έργο του καθενός. Τον 4ο αιώνα επίσης ο αγώνας μεταξύ των τραγικών υποκριτών — και γενικά η δύναμη, η προβολή και η σημασία των ηθοποιών — απέκτησε πολύ μεγαλύτερη σημασία, που συχνά υπερέβαινε και αυτήν του αγώνα των ποιητών.

H θέσπιση του διαγωνισμού μεταξύ των ηθοποιών αποτέλεσε σταθμό στην ιστορία του θεάτρου, διότι έδωσε την πρώτη ώθηση στους υποκριτές προς την κατεύθυνση της επαγγελματικοποίησης. Ενδεχομένως, αν και αυτό δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε με ασφάλεια, η θέσπιση του διαγωνισμού να συνέπεσε και με την αλλαγή του συστήματος κατανομής των πρωταγωνιστών στους ποιητές (νέμησις ὑποκριτῶν): εκεί που παλαιότερα ο ποιητής πρωταγωνιστούσε ο ίδιος στα έργα του ή επέλεγε τον πρωταγωνιστή της αρεσκείας του, από ένα σημείο και έπειτα το κράτος το ίδιο κατένειμε στον κάθε ποιητή τον πρωταγωνιστή του κάνοντας κλήρο μεταξύ των υποψηφίων.

Ο αγώνας μεταξύ τραγικών υποκριτών στα Λήναια θεσπίζεται κάποια στιγμή μεταξύ των ετών 440-430. Την ίδια εποχή περίπου καθιερώνεται στα Λήναια και αγώνας μεταξύ κωμικών υποκριτών, μία ακόμη ένδειξη για τη σημασία της κωμωδίας στη γιορτή αυτή. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι ο αγώνας κωμικών υποκριτών στα Μεγάλα Διονύσια δεν καθιερώθηκε παρά εκατό και πλέον χρόνια αργότερα, μεταξύ του 329-312 π.Χ.

Περιγράψτε συνοπτικά την τυπική σκευήν ενός ηθοποιού της Παλαιάς Κωμωδίας. Αναφερθείτε στο προσωπείο, το κοστούμι, τα υποδήματα και τα άλλα βασικά θεατρικά του εξαρτήματα.

Η σκευή του κωμικού ηθοποιού είναι σχεδιασμένη με τρόπο που να ανακαλεί τον χαρακτήρα της Παλαιάς Κωμωδίας ως θεατρικού είδους: έναν κόσμο της σάρκας και των απολαύσεων, στον οποίο όμως η σαρκικότητα αποτελεί κατάφαση της ζωής, της γονιμότητας, της ενέργειας και εν τέλει της ανθρωπιάς εις βάρος του θανάτου, της φθοράς, της παρακμής και γενικά όλων εκείνων των δυνάμεων που απειλούν την ατομική και τη δημόσια υγεία.

Προσωπείο: Το προσωπείο του κωμικού ηθοποιού διαφέρει πολύ από το αντίστοιχο του ηθοποιού της τραγωδίας. Πρώτον, η κωμική μάσκα ρέπει προς το γκροτέσκο, το υπερβολικό, το καρικατουρίστικο και γενικά το γελοῖον. Δεύτερον, η μάσκα της Παλαιάς Κωμωδίας παρουσιάζει πολύ μεγαλύτερη ποικιλία ως προς την τυπολογία της συγκριτικά με τη μάσκα της τραγωδίας: μπορεί να απεικονίζει, όπως είπαμε, καρικατούρες γενικών ανθρώπινων τύπων· μπορεί, όμως, επίσης, και πάλι στο ίδιο καρικατουρίστικο πνεύμα, να απεικονίζει και «πορτραίτα» γνωστών προσωπικοτήτων της εποχής. Πάνω από όλα, η μάσκα της κωμωδίας δεν απεικονίζει μόνο ανθρώπινες μορφές, αλλά επίσης αφηρημένες έννοιες, μεταφυσικά όντα, ζώα και ο,τιδήποτε άλλο μπορεί να σκαρφιστεί ο κωμικός ποιητής!

Κοστούμι: Αναλόγως, το κοστούμι του κωμικού ηθοποιού μπορεί να είναι: (α) το ένδυμα των απλών Αθηναίων της εποχής, κατά κανόνα ανθρώπων που προέρχονται από τις χαμηλότερες κοινωνικές τάξεις: στις περιπτώσεις αυτές ξεχωρίζει το ἱμάτιον, το οποίο είναι αρκετά κοντό, ώστε από κάτω να ξεχωρίζει εύκολα ο δερμάτινος φαλλός (βλ. παρακάτω)· (β) τα ειδικότερα ενδύματα μορφών του μύθου ή/και της τραγωδίας, που παρωδούνται στην κωμική πλοκή· (γ) οι ειδικές ενδυμασίες των μη ανθρώπινων μορφών (θεϊκών, ζωικών, αφηρημένων), τις οποίες υποδύονται είτε οι υποκριτές είτε ο χορός.

Ἐμβάδες: Σε αντίθεση με τις ψηλές μπότες της τραγωδίας, τους κοθόρνους, ο κωμικός ηθοποιός φορεί ένα είδος χαμηλής, επίπεδης παντόφλας, τις ἐμβάδες, αποστολή των οποίων είναι να διευκολύνουν τη φρενήρη του κίνηση, το σλάπστικ και γενικά αυτό που ονομάζουμε «σωματική κωμωδία» (physical comedy).

Σωμάτιον: Τυπικό στοιχείο της κωμικής σκευής είναι το σωμάτιον, ένα «παραγέμισμα», το οποίο ο κωμικός ηθοποιός φορεί κάτω από το κοστούμι του και που σκοπό έχει να τονίσει την κοιλιά και τα οπίσθιά του δίνοντας την εντύπωση ότι είναι σαρκώδης και καλοταϊσμένος!

Φαλλός: Όμως, το στοιχείο που χαρακτηρίζει πάνω από όλα τον κωμικό ηθοποιό είναι ο δερμάτινος φαλλός που εξέχει κάτω από το ἱμάτιον. Ο φαλλός αποτελεί τόσο ορατή υπενθύμιση της σχέσης της κωμωδίας με τα φαλλικά και τα γονιμικά θρησκευτικά δρώμενα όσο και σημαντικό θεατρικό παρελκόμενο, το οποίο τυγχάνει ευρείας κωμικής χρήσης κατά τη διάρκεια της παράστασης.