Tags

, , , , , ,


Binder1_Page_16_Image_0002Οι πιο κάτω ερωτήσεις σκοπό έχουν να βοηθήσουν τους φοιτητές που μελετούν τη Σαμία σε πτυχιακό ή μεταπτυχιακό επίπεδο να εντοπίσουν τα σημαντικότερα κλειδιά ερμηνείας του κειμένου. Εύχομαι η ανάρτηση να φανεί χρήσιμη στους ενδιαφερόμενους!


ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ ΣΑΜΙΑ

  1. Σχολιάστε τον τίτλο του έργου:
    • Γιατί και πώς προέκυψε ο διπλός τίτλος Σαμία ή Κηδεία;
    • Γιατί νομίζετε ότι επικράτησε ο πρώτος τίτλος; Θα άλλαζε, πιστεύετε, η αντίληψή μας για την κωμωδία, αν είχε επικρατήσει ο εναλλακτικός τίτλος Κηδεία; Αν ναι, πώς;
    • Συνάδει η τόση έμφαση που προσδίδει στη Σαμιώτισσα ο τίτλος με τον ρόλο της στην εξέλιξη της πλοκής και την άρθρωση των μεγάλων θεμάτων του έργου;
    • Γιατί ο Μένανδρος (ή κάποιος αρχαίος γραμματικός) επέλεξε να τιτλοφορήσει το έργο χρησιμοποιώντας τον προσδιορισμό της εθνικής καταγωγής και όχι το κύριο όνομα της πρωταγωνίστριας;
  2. Περιγράψτε τη σκηνική οργάνωση της Σαμίας, αναφερόμενοι τόσο στον σκηνικό όσο και στον εξωσκηνικό και τον διηγητικό χώρο.
    • Διακρίνετε διαφορές ανάμεσα στον Αριστοφάνη και τον Μένανδρο, όσον αφορά στον τρόπο με τον οποίο χειρίζονται το ζήτημα του σκηνικού χώρου;
  3. Με βάση τη Σαμία, σχολιάστε την άποψη ότι η κωμωδία του Μενάνδρου αφορά αποκλειστικά και μόνο προσωπικές υποθέσεις ιδιωτών (αποσύρεται, δηλαδή, στη res privata) και δεν σχετίζεται καθόλου με τη res publica, δηλαδή την πόλη-κράτος, όλως ιδιαιτέρως την αθηναϊκή, και την ιδεολογία που στηρίζει το θεσμικό αυτό οικοδόμημα;
  4. Με βάση τη Σαμία, σχολιάστε την πεποίθηση ότι η αξία του Μενάνδρου έγκειται πρωτίστως — ή και εξαντλείται — στη ρεαλιστική απεικόνιση της ζωής των αστών στις πόλεις-κράτη του ύστερου 4ου αιώνα π.Χ και ιδιαίτερα την Αθήνα.
  5. Σε αντίθεση με άλλες κωμωδίες του Μενάνδρου, η Σαμία στηρίζεται σε ένα μη πρόβλημα: όλοι οι χαρακτήρες στο έργο έχουν άριστες σχέσεις μεταξύ τους οι δυο πατεράδες έχουν ήδη σχεδιάσει τον γάμο του Μοσχίωνα και της Πλαγγόνας· ενώ και τα δυο παιδιά — ή τουλάχιστον ο Μοσχίων, γιατί στην κοπέλα συνήθως δεν πέφτει λόγος — είναι σύμφωνα. Πώς καταφέρνει ο Μένανδρος να φτιάξει έργο με τόσο μεγάλες συγκρούσεις και εντάσεις έχοντας δημιουργήσει τέτοιο δραματικό περιβάλλον;
  6. Πώς διαγράφεται ο χαρακτήρας του Δημέα στη Σαμία;
    • Ποια σχέση αναπτύσσει με τη Χρυσίδα, τον Νικήρατο και τον Παρμένοντα;
    • Πόσο «παραδειγματική» είναι πράγματι η σχέση του με τον Μοσχίωνα, κατά την έκφραση ενός μελετητή
  7. Πώς διαγράφεται ο χαρακτήρας του Μοσχίωνα στη Σαμία;
    • Με ποια έννοια είναι ο Μοσχίων κόσμιος και ποια σημασία έχει το θέμα της κοσμιότητος στη θεματολογία της Σαμίας;
    • Πώς εξηγείται το γεγονός ότι ένας τόσο μαζεμένος, πειθαρχημένος και σώφρων νέος διαπράττει το σοβαρότατο αδίκημα του βιασμού μιας παρθένου (ελεύθερης Αθηναίας αστής);
    • Τι εξυπηρετεί η λεπτομέρεια ότι ο Μοσχίων είναι θετός και όχι γνήσιος γιος του Δημέα; Ποια σημασία έχει και πώς αντιμετωπίζεται γενικά το θέμα της νοθείας στη Σαμία;
  8. Πώς διαγράφεται ο ρόλος του Νικήρατου στη Σαμία; Ποια σχέση αναπτύσσει με τον Δημέα, τη γυναίκα του, τον Μοσχίωνα και τη Χρυσίδα;
  9. Διακρίνετε διαφορές ανάμεσα στον Αριστοφάνη και τον Μένανδρο στο επίπεδο της χαρακτηρολογίας;
  10. Τόσο ο Αριστοφάνης στις Νεφέλες όσο και ο Μένανδρος στη Σαμία χειρίζονται τον κωμικό τύπο του πάππου, δηλαδή του άνδρα που έχει υπερβεί πια την ακμή του. Ποιες ομοιότητες και ποιες διαφορές εντοπίζετε ανάμεσα στον Στρεψιάδη και στους πάππους της Σαμίας;
  11. Για ποιο λόγο ο Μένανδρος εμφανίζει τους δύο πατεράδες να επιστρέφουν από μακρινό και πολύμηνο ταξίδι στον Πόντο; Εξαντλείται η σκοπιμότητα της αναφοράς αυτής στις πρακτικές διευκολύνσεις που παρέχει στη ροή των γεγονότων (δίδεται επαρκής χρόνος, ώστε οι δύο πάπποι να είναι ανίδεοι για τον βιασμό, την εγκυμοσύνη και τη νόθα γέννηση) ή μήπως πίσω από τις ανώδυνες φαινομενικά αναφορές στον Πόντο κρύβονται σημαντικά θέματα του έργου; Αν ναι, ποια είναι αυτά;
  12. Ορισμένοι μελετητές έχουν ισχυριστεί ότι συχνά οι κωμωδίες τελειώνουν μεν σε ένα κλίμα χαράς, ευφορίας και συμφιλίωσης (με ένα γάμο, ένα γλέντι κλπ.), παράλληλα όμως αφήνουν στους θεατές μια πικρή επίγευση στο στόμα. Ισχύει αυτό για την κωμωδία του Μενάνδρου και ειδικά για τη Σαμία;
  13. Καμιά φορά τα κλειδιά της ερμηνείας ενός έργου κρύβονται στις λεπτομέρειες:
    • Ο Μένανδρος μάς παρέχει αρκετές νύξεις ότι οι δύο οἶκοι της Σαμίας, ο οίκος του Δημέα και ο οίκος του Νικήρατου, έχουν διαφορά ως προς την οικονομική τους επιφάνεια. Γιατί το κάνει αυτό;
    • Στη Σαμία, κυριαρχούν τα πρόσωπα των τριών πατεράδων, του Δημέα, του Νικήρατου και του Μοσχίωνα. Ποιος είναι όμως ο ρόλος δευτερευόντων προσώπων, όπως ο Μάγειρος και ο Παρμένων; Είναι ο ρόλος τους αποκλειστικά και μόνο εργαλειακός;[1]
    • Πώς αντιλαμβάνεστε τον ρόλο της Πλαγγόνας στην κωμωδία αυτἠ; Γιατί ο Μένανδρος τη διατηρεί κωφὸν πρόσωπον, δεν της παρέχει δηλαδή ομιλούντα ρόλο; Γιατί την επονομάζει Πλαγγόνα (λάβετε υπόψη ότι το όνομα Πλαγγών μαρτυρείται μεν σε επιγραφές ως κύριο όνομα, αλλά η λέξη πλαγγών στα αρχαία ελληνικά σημαίνει επίσης και «κούκλα», με αναφορά στο παιδικό παιγνίδι).
    • Για ποιο λόγο ο Νικήρατος αντιπαραβάλλει τα πάθη του Δημέα με τις τύχες ηρώων της μυθολογίας, όπως ο Τηρέας, ο Θυέστης κλπ.; Εξυπηρετούν κάτι αυτοί οι παραλληλισμοί πέραν του ότι προσθέτουν έναν τόνο κωμικής υπερβολής στο αμάρτημα του Μοσχίωνα;
    • Στην αρχή της Ε᾽ Πράξης όλες οι παρεξηγήσεις έχουν λυθεί και δεν απομένει παρά η τελική ολοκλήρωςη του συνοικεςίου. Όμως ξαφνικά ο Μοσχίων, ο οποίος μέχρι το σημείο αυτό αντιδρούσε παθητικά και άνευρα, αποφασίζει να τιμωρήσει τον πατέρα του αποφασίζοντας δήθεν να φύγει μισθοφόρος στη Βακτρία. Σε τι συμβάλλει αυτή η εξέλιξη — αν όντως συμβάλλει σε κάτι;

[1] Διευκρίνιση: Σε αντίθεση με άλλους δούλους, π.χ., ο Παρμένων δεν έχει σχεδόν καμία επίδραση στην εξέλιξη της πλοκής πέραν του γεγονότος ότι φέρνει τον μάγειρο. Ο μάγειρος με τη σειρά του λίγα προσφέρει στην τελική διαλλαγή. Για ποιο λόγο ο Μένανδρος προσθέτει στα πρόσωπα του δράματος αυτούς τους δύο χαρακτήρες; Πρόκειται μήπως για τυφλή υποταγή στην παράδοση, που θέλει την κωμωδία να ανακυκλώνει παραδοσιακούς τύπους χαρακτήρων ή μήπως ο ρόλος των δύο συγκεκριμένων προσώπων είναι στην πραγματικότητα μικρός μεν αλλά πολύ σημαντικότερος από ό,τι δείχνει; Απαντήστε την ερώτηση λαμβάνοντας υπόψη τη μεθοδολογική αρχή ότι στο θέατρο (και γενικά στη λογοτεχνία) οι χαρακτήρες είναι μέρη ενός σημειολογικού συστήματος, άρα συχνά η λειτουργία τους προσδιορίζεται με βάση το πώς εμπλέκονται με τους λοιπούς χαρακτήρες, ποιες σχέσεις αναπτύσσουν με αυτούς κατά την εξέλιξη της πλοκής.

Binder1_Page_02_Image_0001